به گزارش خبرنگار خبرگزاری حوزه از مشهد، حجتالاسلام والمسلمین خسروپناه، دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی، در نشست علمی «جایگاه و کارکرد علوم اسلامی در منظومه فکری رهبر شهید انقلاب» که صبح امروز در تالار قدس حرم مطهر رضوی برگزار شد، با تشریح اصول الهیات اجتماعی در منظومه فکری رهبر شهید انقلاب، بر نقش توحید، ایمان، ولایت و جهاد در عرصههای اجتماعی و حکمرانی تأکید کرد.
وی با اشاره به مفهوم الهیات اجتماعی اظهار کرد: مقصود از الهیات اجتماعی، کاربست مباحث الهیاتی، اعم از مباحث کلامی، فلسفی و عرفانی، در حوزههای اجتماعی و امور جامعه است و امام شهید در این زمینه، تبیینهای مهمی ارائه کرده است.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی افزود: متکلمان عمدتاً مباحث کلامی را از توحید آغاز و به معاد ختم میکنند و فلاسفه نیز پس از مباحث امور عامه، وارد الهیات بالمعنیالاخص، علمالنفس و علمالمعاد میشوند، اما کمتر به کاربست مباحث الهیاتی در امور اجتماعی پرداختهاند.
وی ادامه داد: در تاریخ اسلام میتوان از خواجه نصیرالدین طوسی در «اخلاق ناصری» و شیخ بهایی در «جامع عباسی» بهعنوان شخصیتهایی یاد کرد که از مباحث الهیاتی در امور اجتماعی بهره بردهاند، اما بیش از همه، امامین انقلاب در این زمینه نقش داشتهاند.
توحید باید از ساحت دانش و بینش به عرصه نگرش، منش و کنش برسد
حجتالاسلام والمسلمین خسروپناه با اشاره به چهار اصل الهیات اجتماعی در منظومه فکری امام شهید گفت: اصل نخست، توحید است. متکلمان و فلاسفه درباره توحید مباحث گستردهای مطرح کردهاند، اما امام شهید نکته کلیدی را این میداند که توحید باید از ساحت دانش و بینش به ساحت نگرش، منش و کنش سریان پیدا کند.
وی تصریح کرد: توحید باید در سیاست، اقتصاد و فرهنگ ظهور پیدا کند. در بسیاری از موارد، حکم خدا در یک مسئله فرهنگی، اقتصادی یا سیاسی روشن است، اما برخی حکمرانان میگویند مصلحت نیست این حکم مطرح شود؛ البته اگر واقعاً مصلحت اسلام و مسلمین بهعنوان یک مبنای فقهی مطرح باشد، بحث دیگری است، اما مصلحتسازی و خودداری از بیان حکم خدا، اشکال توحیدی دارد.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی افزود: توحید در حکمرانی و در کنش انسان باید ظهور پیدا کند و حتی میتوان گفت گرفتاری خوارج بیشتر در توحید در کنش، منش و نگرش بود تا در دانش و بینش.
وی اصل دوم را ایمان دانست و اظهار کرد: امام شهید در «طرح کلی اندیشه اسلامی در قرآن» مباحث خود را از ایمان آغاز میکند، نه از توحید؛ ایمان، توحید، نبوت و ولایت، سیر مباحث ایشان است.
حجتالاسلام والمسلمین خسروپناه با اشاره به آثار اجتماعی ایمان گفت: قرآن کریم به ارتباط ایمان با اقامه نماز و انفاق اشاره میکند و ولایت اجتماعی را نیز تبیین کرده است. همچنین ایمان به همه متعلقات ایمان، یک کل بههمپیوسته است و نمیتوان بخشی از دین را پذیرفت و بخشی دیگر را کنار گذاشت.
وی ادامه داد: تشکیل حکومت دینی و حکمرانی اسلامی از لوازم ایمان کلنگر است و اینکه فردی بگوید به همه دین ایمان دارد، اما حکومت دینی یا حکمرانی اسلامی را قبول ندارد، نشاندهنده وجود اشکال الهیاتی است. امام شهید کاربست ایمان کلنگر را در عرصههای اجتماعی تبیین کرده است.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی با اشاره به اصل سوم، یعنی ولایت، گفت: ولایت از مفاهیمی است که در عرفان بهصورت مفصل و تا حدودی در فلسفه و تفسیر مورد بحث قرار گرفته، اما در علم کلام، کمتر بهصورت مستقل مورد توجه بوده است.
وی افزود: امام شهید با استفاده از معنای لغوی ولایت، آن را به معنای پیوند ناگسستنی تبیین میکند؛ یعنی پیوندی میان ولی با خدا و مردم با ولی که گسستپذیر نیست. بر همین اساس، ایشان مباحث ولایت را در عرصه حکمرانی اجتماعی نیز مطرح کرده است.
حجتالاسلام والمسلمین خسروپناه با اشاره به تعبیر «حکمرانی مردمی» در منظومه فکری امام شهید گفت: ریشه این مفهوم در همین معنای ولایت است و این معنا در بیانات و آثار امام شهید مکرر بیان شده است.
وی اصل چهارم را جهاد دانست و اظهار کرد: جهاد معمولاً در فقه مورد بحث قرار گرفته و عمدتاً جهاد ابتدایی و دفاعی با کفار، منافقان و اهل بغی مطرح بوده است، اما امام شهید جهاد را از یک مفهوم فقهی توسعه داد و به یک مفهوم معرفتی و الهیاتی تبدیل کرد.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی ادامه داد: جهاد علمی، جهاد فرهنگی و جهاد اقتصادی از جمله تعابیری است که در این نگاه مطرح شده است. امام شهید حتی به نیروهای مسلح بر جهاد علمی تأکید کردند و طرح جهاد علمی نیز در آن دوره تدوین و مورد تأیید ایشان قرار گرفت.
وی تصریح کرد: این توسعه مفاهیم، یکی از روشهای امامین انقلاب بود و در الگوی حکمرانی امام شهید، جهاد بهعنوان یک مفهوم الهیاتی در عرصههای مختلف مورد استفاده قرار گرفته است.
حجتالاسلام والمسلمین خسروپناه با اشاره به کاربست مفاهیم الهیاتی در حوزههای مختلف حکمرانی گفت: در الگوی حکمرانی امام شهید، از حکمرانی فرهنگی و دفاعی تا علم و فناوری و استکبارستیزی، کاربست توحید در عرصههای مختلف دیده میشود.
وی افزود: در دیدار با نخبگان، اساتید دانشگاه و فعالان حوزه علم و فناوری، موضوعاتی مانند هوش مصنوعی، کوانتوم، نانو، بیوتکنولوژی و میکروالکترونیک مطرح میشود و امام شهید سریان توحید را در این عرصهها مورد توجه قرار میدهد و موفقیت در علم و فناوری را حاصل توحید و جهاد میداند.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی راز این رویکرد را در انس عمیق امام شهید با قرآن دانست و گفت: تمام این لایههای الهیاتی شدن امور اجتماعی در منظومه فکری امام شهید، به نگاه عمیق قرآنی ایشان و انس و زیست قرآنی ایشان بازمیگردد؛ چنانکه در لحظه شهادت نیز مشغول تلاوت قرآن بود.
وی اظهار کرد: پس از انتشار دو جلد «منظومه فکری امام شهید» در سال ۱۳۹۵ و استقبال از آن، تلاش داریم این اثر را بهروزرسانی کنیم. همچنین در طول سه سال و نیم حضور در شورای عالی انقلاب فرهنگی، مباحث و فرمایشات امام شهید در موضوعات مختلف جمعآوری و نظاممند شده و حاصل این مطالعات، ۱۴ جلد کتاب با عنوان «الگوی حکمرانی مجاهد شهید امام خامنهای» است که منتشر خواهد شد.
حجتالاسلام والمسلمین خسروپناه خاطرنشان کرد: الهیات اجتماعی و سریان آن در مباحث حکمرانی ورزش، سلامت، فرهنگ و حوزههای مختلف علم و فناوری در این آثار تبیین خواهد شد و امید است این مجموعه تکمیل شده و مورد استفاده قرار گیرد.
نظر شما