به گزارش گروه ترجمۀ خبرگزاری حوزه، همزمان با سالروز شهادت امام حسن عسکری(ع) و آغاز امامت حضرت ولیعصر(عج)، حجتالاسلام سید ابوالحسن نقوی، روحانی و مبلغ هندی، در گفتوگو با خبرگزاری حوزه، بر اهمیت آموزههای امام حسن عسکری(ع) در اصلاح جامعه و زندگی امروز تأکید کرد و گفت: دینداری واقعی تنها به عبادت محدود نمیشود، بلکه باید در اخلاق، رفتار، روابط اجتماعی و نحوه تعامل با دیگران نیز نمود داشته باشد.
در ادامه، شرح این گفت و گو را می خوانید:
امام حسن عسکری(ع) اصلاح جامعه را بر چه اساسی استوار میدانستند؟
حجتالاسلام سید ابوالحسن نقوی: در آموزههای امام حسن عسکری(ع)، اصلاح جامعه از ایمان، تقوا و اخلاق نیک آغاز میشود. از نگاه آن حضرت، تا زمانی که انسان از درون خود را اصلاح نکند و در رفتار و کردار خویش تغییر ایجاد نکند، نمیتوان انتظار داشت که جامعه نیز بهصورت واقعی و پایدار اصلاح شود. بنابراین، اصلاح فرد مقدمه اصلاح خانواده و در نهایت اصلاح جامعه است.
خدای متعال در قرآن کریم میفرماید: «إِنَّ اللَّهَ یَأْمُرُ بِالْعَدْلِ وَالإِحْسَانِ وَإِیتَاءِ ذِی الْقُرْبَیٰ وَیَنْهَیٰ عَنِ الْفَحْشَاءِ وَالْمُنکَرِ وَالْبَغْیِ» «همانا خداوند به عدالت، نیکوکاری و بخشش به خویشاوندان فرمان میدهد و از فحشا، منکر و ستم نهی میکند.» (سوره نحل، آیه ۹۰)
این آیه، مجموعهای از مهمترین اصول یک جامعه سالم و صالح را بیان میکند؛ عدالت، نیکوکاری، توجه به خویشاوندان و پرهیز از زشتی و ستم. اگر این اصول در زندگی فردی و اجتماعی انسانها حاکم شود، بسیاری از مشکلات اخلاقی و اجتماعی برطرف خواهد شد. ازاینرو، سیره امام حسن عسکری(ع) نیز بر تربیت انسانهایی استوار بود که ایمان و اخلاق را در رفتار اجتماعی خود نشان دهند و نسبت به مشکلات جامعه بیتفاوت نباشند.
با توجه به شرایط امروز جامعه، اخلاق نیک چه نقشی در اصلاح روابط اجتماعی و کاهش آسیبهای اخلاقی دارد؟
حجتالاسلام سید ابوالحسن نقوی: اخلاق نیک در اسلام تنها یک فضیلت فردی نیست، بلکه یکی از پایههای اساسی سلامت جامعه به شمار میرود. بسیاری از اختلافات، کدورتها و آسیبهای اجتماعی از جایی آغاز میشود که انسان در گفتار و رفتار خود، حقوق و شخصیت دیگران را نادیده میگیرد. بنابراین، اصلاح زبان، رفتار، نوع برخورد با دیگران و کنترل خشم و خواستههای نفسانی، بخشی مهم از اصلاح جامعه است.
خداوند متعال در قرآن کریم میفرماید: «وَقُولُوا لِلنَّاسِ حُسْنًا» «و با مردم به نیکی سخن بگویید.» (سوره بقره، آیه ۸۳)
امام حسن عسکری(ع) نیز در سخنی ارزشمند میفرمایند: «مِنَ التَّوَاضُعِ السَّلَامُ عَلَی کُلِّ مَنْ تَمُرُّ بِهِ، وَالْجُلُوسُ دُونَ شَرَفِ الْمَجْلِسِ.» «از نشانههای تواضع این است که به هرکس که از کنار او میگذری سلام کنی و در مجلس، پایینتر از جایگاه برتر بنشینی.»
این آموزه نشان میدهد که در فرهنگ اسلامی، شخصیت و ارزش انسان به جایگاه ظاهری، ثروت یا موقعیت اجتماعی او وابسته نیست؛ بلکه تواضع، احترام به دیگران و حسن رفتار، معیار مهمی برای سنجش شخصیت انسان است. اگر این روحیه در خانواده، محیط کار، جامعه و حتی فضای مجازی حاکم شود، بسیاری از تنشها و اختلافات کاهش خواهد یافت و زمینه برای شکلگیری جامعهای سالم، اخلاقمدار و همدل فراهم میشود.
اتحاد و همبستگی اجتماعی در آموزههای امام حسن عسکری(ع) چه جایگاهی دارد؟
حجتالاسلام سید ابوالحسن نقوی: امام حسن عسکری(ع) پیروان خود را به گونهای از زندگی و رفتار اجتماعی دعوت میکردند که نتیجه آن، ایجاد احترام، اعتماد، محبت و برادری در جامعه باشد. امروز جامعه اسلامی بیش از هر زمان دیگری به وحدت، همدلی و اعتماد متقابل نیاز دارد و در این زمینه، آموزههای آن حضرت میتواند راهگشا باشد.
امام حسن عسکری(ع) پیروان خود را به تقوا، پرهیزگاری، صداقت و امانتداری سفارش کردهاند. از آن حضرت نقل شده است: «أُوصِیکُمْ بِتَقْوَی اللَّهِ، وَالْوَرَعِ فِی دِینِکُمْ، وَالاجْتِهَادِ لِلَّهِ، وَصِدْقِ الْحَدِیثِ، وَأَدَاءِ الْأَمَانَةِ...» «شما را به تقوای الهی، پرهیزگاری در دین، تلاش در راه خدا، راستگویی و ادای امانت سفارش میکنم.»
اگر این اصول را در زندگی فردی و اجتماعی خود عملی کنیم، بسیاری از اختلافات، سوءتفاهمها و مشکلات اجتماعی کاهش خواهد یافت. جامعهای که اعضای آن به یکدیگر اعتماد داشته باشند، در برابر مشکلات نیز متحدتر و مقاومتر خواهد بود. ازاینرو، وحدت اجتماعی تنها با شعار شکل نمیگیرد، بلکه نیازمند صداقت، امانتداری، احترام متقابل و رعایت حقوق دیگران است.
راهکار مقابله با دروغ، بدگمانی و اختلافات اجتماعی چیست؟
حجتالاسلام سید ابوالحسن نقوی: بسیاری از مشکلات اجتماعی از زبان و نوع گفتار انسان آغاز میشود. دروغ، غیبت، بدگمانی، تهمت، شایعهپراکنی و ایجاد اختلاف میان افراد، بهتدریج اعتماد عمومی را از بین میبرد و روابط میان اعضای جامعه را تضعیف میکند. به همین دلیل، اسلام نسبت به کنترل زبان و پرهیز از این رفتارها تأکید فراوان دارد.
خداوند متعال در قرآن کریم میفرماید:«یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا اجْتَنِبُوا کَثِیرًا مِنَ الظَّنِّ إِنَّ بَعْضَ الظَّنِّ إِثْمٌ وَلَا تَجَسَّسُوا وَلَا یَغْتَبْ بَعْضُکُم بَعْضًا» «ای کسانی که ایمان آوردهاید، از بسیاری از گمانها بپرهیزید؛ زیرا برخی گمانها گناه است. و تجسس نکنید و برخی از شما غیبت برخی دیگر را نکند.»(سوره حجرات، آیه ۱۲)
بنابراین، یکی از مهمترین راههای اصلاح جامعه، مراقبت از گفتار و رفتار است. انسان نباید هر سخن یا خبری را بدون تحقیق و اطمینان از صحت آن، به دیگران منتقل کند. بهویژه در عصر حاضر که اخبار و مطالب با سرعت زیادی در فضای مجازی منتشر میشود، مسئولیت انسان در این زمینه سنگینتر است.
منتظر و مؤمن واقعی باید پیش از انتشار هر خبر، درباره صحت آن تحقیق کند، از قضاوت عجولانه درباره دیگران بپرهیزد و به جای دامن زدن به اختلافات، در مسیر ایجاد آرامش، اعتماد و وحدت گام بردارد. اگر صداقت، حسنظن، حفظ آبروی دیگران و گفتوگوی منطقی در جامعه تقویت شود، زمینه بسیاری از اختلافات و آسیبهای اجتماعی از بین خواهد رفت.
آموزههای امام حسن عسکری(ع) در زمینه اصلاح و تربیت جوانان چگونه میتواند راهگشا باشد؟
حجتالاسلام سید ابوالحسن نقوی: جوانان آینده هر جامعهای هستند و کیفیت تربیت آنان، آینده فرهنگی و اجتماعی جامعه را رقم میزند. در آموزههای امام حسن عسکری(ع)، علم، ایمان، خودکنترلی، تفکر و حسن رفتار جایگاه ویژهای دارد. جوان امروز تنها به کسب اطلاعات نیاز ندارد، بلکه باید از بینش صحیح، شناخت هدف زندگی و شخصیتی مستحکم و اخلاقمدار نیز برخوردار باشد.
از امام حسن عسکری(ع) نقل شده است: «لَیْسَتِ الْعِبَادَةُ کَثْرَةَ الصِّیَامِ وَالصَّلَاةِ، وَإِنَّمَا الْعِبَادَةُ کَثْرَةُ التَّفَکُّرِ فِی أَمْرِ اللَّهِ.» «عبادت تنها به فراوانی روزه و نماز نیست؛ بلکه بسیار اندیشیدن درباره امر الهی نیز عبادت است.»
این سخن بهخوبی نشان میدهد که دینداری تنها در اعمال ظاهری خلاصه نمیشود، بلکه آگاهی، معرفت و تفکر نیز بخش جداییناپذیر زندگی دینی است. بنابراین، باید جوانان را به مطالعه، اندیشیدن، پرسشگری منطقی و شناخت درست معارف دینی تشویق کنیم تا در برابر شبهات و آسیبهای فکری و فرهنگی، از قدرت تحلیل و انتخاب آگاهانه برخوردار باشند.
برای استحکام خانواده و تقویت روابط خویشاوندی، چه درسهایی میتوان از سیره امام حسن عسکری(ع) گرفت؟
حجتالاسلام سید ابوالحسن نقوی: خانواده بنیادیترین نهاد جامعه اسلامی است و سلامت جامعه تا حد زیادی به سلامت خانوادهها بستگی دارد. اگر در خانواده محبت، احترام، گذشت، صبر و رعایت حقوق یکدیگر حاکم باشد، آثار مثبت آن بهطور طبیعی در جامعه نیز نمایان خواهد شد.
خداوند متعال در قرآن کریم میفرماید: «وَاعْبُدُوا اللَّهَ وَلَا تُشْرِکُوا بِهِ شَیْئًا وَبِالْوَالِدَیْنِ إِحْسَانًا وَبِذِی الْقُرْبَیٰ» «خدا را بپرستید و چیزی را شریک او قرار ندهید و به پدر و مادر و خویشاوندان نیکی کنید.» (سوره نساء، آیه ۳۶)
رعایت صله رحم و توجه به حقوق خویشاوندان، از اصول مهم زندگی اجتماعی در اسلام است. امروز که نظام خانواده با چالشهای مختلفی مانند کاهش ارتباط میان اعضای خانواده، افزایش اختلافات و کمرنگ شدن روابط خویشاوندی مواجه است، لازم است با الهام از تعالیم اهلبیت(ع)، محبت، احترام، گفتوگو و همکاری را در خانواده تقویت کنیم.
استحکام خانواده از رفتارهای ساده و روزمره آغاز میشود؛ از احترام به والدین و بزرگترها گرفته تا توجه به نیازهای همسر، تربیت صحیح فرزندان و حفظ ارتباط با خویشاوندان. اگر این ارزشها در خانواده نهادینه شود، نسل آینده نیز با روحیه مسئولیتپذیری و همدلی بیشتری تربیت خواهد شد.
در برابر افراد ضعیف و نیازمند جامعه چه مسئولیتی داریم؟
حجتالاسلام سید ابوالحسن نقوی: اصلاح جامعه تنها به اصلاح رفتار و دینداری فردی محدود نمیشود؛ بلکه توجه به وضعیت محرومان و حمایت از اقشار ضعیف نیز بخشی از مسئولیت دینی ماست. اسلام انسان مؤمن را نسبت به جامعه و مشکلات اطراف خود مسئول میداند. فقرا، یتیمان، بیماران، سالمندان، افراد بیسرپرست و دیگر نیازمندان نباید در جامعه احساس تنهایی و بیپناهی کنند.
سیره و آموزههای امام حسن عسکری(ع) به ما میآموزد که مؤمن واقعی تنها برای خود زندگی نمیکند، بلکه نسبت به حقوق و نیازهای دیگران نیز احساس مسئولیت دارد. کمک به نیازمندان نیز نباید صرفاً به کمک مالی محدود شود؛ گاهی یک دیدار، دلجویی، حمایت فکری، معرفی یک فرصت شغلی یا کمک در حل یک مشکل میتواند زندگی فردی را تغییر دهد.
ایمان حقیقی زمانی در جامعه آثار خود را نشان میدهد که انسان درد و مشکلات دیگران را احساس کند و متناسب با توانایی خود برای رفع آنها قدم بردارد. اگر فرهنگ همدلی، مواسات و کمک به نیازمندان در جامعه گسترش یابد، فاصلههای اجتماعی کاهش پیدا میکند و روح برادری و همبستگی میان مردم تقویت خواهد شد.
نهم ربیعالاول از نظر آغاز امامت حضرت ولیعصر(عج) نیز اهمیت ویژهای دارد. اهمیت این روز را چگونه تبیین میکنید؟
حجتالاسلام سید ابوالحسن نقوی: نهم ربیعالاول از این جهت برای ما اهمیت ویژهای دارد که یادآور آغاز امامت حضرت ولیعصر، امام مهدی(عج)، پس از شهادت حضرت امام حسن عسکری(ع) است. بر اساس اعتقاد شیعه امامیه، پس از شهادت امام حسن عسکری(ع)، منصب امامت به حضرت حجت بن الحسن(عج) رسید و سلسله امامت به آخرین حجت الهی منتهی شد.
البته نباید این روز را تنها بهعنوان یک رویداد تاریخی مورد توجه قرار داد، بلکه باید ابعاد اعتقادی و تربیتی آن را نیز درک کرد. در دوران غیبت، شناخت امام زمان(عج)، ارتباط قلبی با ایشان، پایبندی به آموزههای دینی و انتظار فرج، از مسئولیتهای مهم یک مؤمن به شمار میرود.
انتظار امام زمان(عج) به معنای یک حالت منفعلانه یا صرفاً چشمدوختن به وقوع حادثهای در آینده نیست؛ بلکه انتظاری مسئولانه و همراه با عمل است. منتظر واقعی کسی است که زندگی و رفتار خود را بر اساس عدالت، تقوا، اخلاق و حقطلبی تنظیم کند و در برابر ظلم، بیعدالتی، دروغ و ناهنجاریهای اخلاقی در جامعه بیتفاوت نباشد.
انسان منتظر باید با اصلاح خویش و جامعه، خود را برای همراهی با آرمان جهانی امام عصر(عج) در برپایی عدل و قسط آماده کند. ازاینرو، نهم ربیعالاول این پیام مهم را به ما یادآوری میکند که محبت و ارادت به امام زمان(عج) تنها در اظهار زبانی خلاصه نمیشود، بلکه اقتضا دارد انسان با اصلاح خود، خانواده و جامعه و با تلاش برای گسترش اخلاق، عدالت و حقمداری، در مسیر تحقق جامعهای صالح و عادلانه گام بردارد.
مهمترین پیام امام حسن عسکری(ع) برای جامعه امروز چیست؟
حجتالاسلام سید ابوالحسن نقوی: به نظر من، پیام امام حسن عسکری(ع) برای جامعه امروز را میتوان در سه واژه اساسی خلاصه کرد: تقوا، اخلاق و مسئولیتپذیری اجتماعی.
ما باید ایمان خود را در رفتار نیک و عمل صالح نشان دهیم. صرفاً ادعای دینداری کافی نیست؛ بلکه زیبایی دین باید در گفتار، رفتار، روابط و شیوه تعامل ما با دیگران نیز نمایان باشد.
خداوند متعال در قرآن کریم میفرماید: «إِنَّ أَکْرَمَکُمْ عِندَ اللَّهِ أَتْقَاکُمْ»«همانا گرامیترین شما نزد خداوند، پرهیزکارترین شماست. (سوره حجرات، آیه ۱۳)
بنابراین، اگر میخواهیم آموزههای امام حسن عسکری(ع) را در زندگی فردی و اجتماعی خود عملی کنیم، باید اصلاح را از خودمان آغاز کنیم؛ زبانمان را به راستگویی عادت دهیم، در رفتار با دیگران نرمی و تواضع داشته باشیم، در معاملات امانتدار باشیم، به حقوق و حرمت خویشاوندان احترام بگذاریم و روحیه نوعدوستی و مسئولیتپذیری را در خود تقویت کنیم.
اصلاح جامعه از همین تغییرهای فردی آغاز میشود. هنگامی که هر انسان مؤمن مسئولیت اصلاح اخلاق و رفتار خود را بپذیرد و در برابر مشکلات و نیازهای دیگران احساس مسئولیت کند، بهتدریج خانواده و جامعه نیز اصلاح خواهد شد. ازاینرو، یکی از مهمترین پیامهای عملی امام حسن عسکری(ع) برای امروز ما این است که دینداری باید در اخلاق، رفتار و مسئولیت اجتماعی انسان نمود پیدا کند.
نظر شما