به گزارش خبرنگار خبرگزاری حوزه از مشهد، حجت‌الاسلام والمسلمین سید ابوالفضل طباطبایی اشکذری، مدیر عالی مؤسسه و مرکز تخصصی حوزوی جبل‌الصبر، امروز چهارشنبه ۱۵ مهرماه در نشست علمی تخصصی نسبت ولایت فقیه و راهبردهای مقاومت در اندیشه و عمل سید حسن نصرالله که به همت انجمن علمی فقه و معارف زیر نظر معاونت پژوهش جامعه المصطفی العالمیه در اتاق جلسات جامعه المصطفی العالمیه نمایندگی خراسان برگزار شد، اظهار داشت: مقاومت در اسلام یک بحث محدود و منحصر به یک باب فقهی نیست، بلکه یکی از جهات حاکم بر روح فقه و مسائل اسلامی است.
وی افزود: اگر در ابواب مختلف فقه و در مسائل اعتقادی، سیاسی، اجتماعی و اخلاقی با دقت تأمل کنیم، درمی‌یابیم که روح مقاومت در بسیاری از این مسائل حضور دارد؛ بنابراین مقاومت را نمی‌توان تنها در چارچوب یک مسئله خاص فقهی مورد بررسی قرار داد.
پایداری بر عقیده، جلوه‌ای از مقاومت است
حجت‌الاسلام والمسلمین طباطبایی اشکذری با اشاره به جایگاه مقاومت در حوزه اعتقادات بیان کرد: پایداری بر عقیده و ایستادگی بر باورهای اعتقادی، خود نوعی مقاومت است و این مسئله را می‌توان در منابع روایی و اعتقادی مشاهده کرد.
وی ادامه داد: در روایتی از امام سجاد(ع) که ابوخالد کابلی نقل کرده و شیخ صدوق نیز در کتاب کمال‌الدین و تمام النعمه آورده است، درباره مردم دوران غیبت سخن گفته شده و کسانی که بر اعتقاد به امامت پایدار می‌مانند و پیوند خود را با امام عصر(عج) حفظ می‌کنند، مورد تمجید قرار گرفته‌اند.
مدیر عالی مؤسسه و مرکز تخصصی حوزوی جبل‌الصبر تصریح کرد: این روایت نشان می‌دهد که مؤمن در دوران غیبت باید بر باور خود استقامت داشته باشد و اجازه ندهد شرایط زمان، فشارها و جریان‌های مخالف، اعتقاد او به امامت را متزلزل کند.
وی افزود: بنابراین مقاومت تنها به معنای حضور در میدان نظامی نیست؛ بلکه انسان مؤمن در عرصه اعتقاد، فرهنگ و باور نیز باید از اصول خود صیانت کند و بر مبانی صحیح پایدار بماند.
حجت‌الاسلام والمسلمین طباطبایی اشکذری با اشاره به گستره مقاومت در ابواب فقه اظهار داشت: از کتاب طهارت تا کتاب دیات، نمونه‌های مختلفی از توجه فقه به عزت، استقلال و ایستادگی وجود دارد و اگر با نگاه دقیق به منابع فقهی مراجعه کنیم، این مسئله را در ابواب مختلف مشاهده خواهیم کرد.
وی با اشاره به دیدگاه امام خمینی(ره) در تحریرالوسیله درباره وضو و تیمم گفت: امام خمینی(ره) در بحث موارد جواز تیمم مطرح می‌کند که اگر فردی آب مورد نیاز برای وضو را در اختیار نداشته باشد و شخص دیگری آب داشته باشد، اما حاضر نباشد آن را در اختیار او قرار دهد مگر اینکه وی زیر بار منت و سلطه او برود، چنین شخصی نباید ذلت را بپذیرد و می‌تواند تیمم کند.
وی ادامه داد: این نمونه نشان می‌دهد که حفظ عزت مسلمان حتی در مسئله‌ای مانند وضو و تیمم مورد توجه فقه قرار گرفته است؛ یعنی انسان نباید برای دستیابی به یک امکان مادی، عزت و استقلال خود را از دست بدهد.
حجت‌الاسلام والمسلمین طباطبایی اشکذری تأکید کرد: معیار اساسی در ابعاد و اقسام مقاومت، حفظ روحیه عزتمندی مسلمانان است و این عزتمندی بدون مقاومت و ایستادگی قابل تحقق نیست.
فقه؛ برنامه‌ای برای زندگی عزتمندانه
وی با بیان اینکه فقه صرفاً مجموعه‌ای از احکام پراکنده نیست، گفت: فقه در حقیقت برنامه‌ای برای سبک زندگی است؛ مجموعه‌ای از دستورها که برای ترسیم شیوه زندگی انسان ارائه شده و سبک زندگی عزتمندانه بدون مقاومت و حفظ عزت امکان تحقق ندارد.
مدیر عالی مؤسسه و مرکز تخصصی حوزوی جبل‌الصبر افزود: اسلام انسان را به پذیرش یک برنامه جامع زندگی دعوت می‌کند تا در پرتو آن، عزت انسان حفظ شود و این نگاه محدود به مسلمانان نیست، بلکه پیام اسلام برای همه انسان‌هاست.
وی بیان کرد: بنابراین مقاومت در منطق اسلامی، بخشی از سبک زندگی عزتمندانه است و انسان برای حفظ کرامت، استقلال و عزت خود باید در برابر عوامل تهدیدکننده آن ایستادگی کند.
حجت‌الاسلام والمسلمین طباطبایی اشکذری در ادامه مقاومت را به دو بخش فردی و جمعی تقسیم کرد و گفت: یک بخش از مقاومت، مقاومت فردی است که در مباحث دفاع از جان، مال و حقوق انسان در فقه مطرح شده است.
وی افزود: در منابع فقهی، به‌ویژه در مباحث دفاع و جهاد، مسائل متعددی درباره دفاع انسان از جان و مال خود مطرح شده و این بخش را می‌توان مقاومت فردی دانست.
مدیر عالی مؤسسه و مرکز تخصصی حوزوی جبل‌الصبر ادامه داد: اما بخش دوم، مقاومت جمعی و مقاومت امت اسلامی است؛ یعنی جامعه مسلمانان در برابر تهدیدی که اصل اسلام، جامعه اسلامی و عزت مسلمانان را در معرض خطر قرار می‌دهد، ایستادگی کند.
وی تصریح کرد: این نوع مقاومت در فقه نیز مورد توجه قرار گرفته است، هرچند به اندازه برخی ابواب فقهی، به‌صورت یک عنوان مستقل و گسترده مورد بررسی قرار نگرفته است.
حجت‌الاسلام والمسلمین طباطبایی اشکذری با اشاره به مفهوم بیضه اسلام در منابع اسلامی اظهار داشت: هدف و معیار مقاومت جمعی، صیانت و حفاظت از اسلام و مجتمع مسلمین است؛ مفهومی که در لغت، تفسیر قرآن، روایات و منابع فقهی مورد توجه قرار گرفته است.
وی افزود: حفظ بیضه اسلام به معنای صیانت از اصل اسلام و جامعه مسلمانان است و می‌توان این مفهوم را در شرایط امروز در چارچوب جامعه اسلامی و امت اسلامی مورد توجه قرار داد.
وی بیان کرد: مقاومت جمعی تنها به یک شکل محدود نمی‌شود و می‌تواند در عرصه‌های نظامی، اقتصادی، تجاری، سیاسی، اجتماعی و فرهنگی ظهور پیدا کند؛ زیرا هر عرصه‌ای که عزت و استقلال جامعه اسلامی در معرض تهدید قرار گیرد، نیازمند صیانت و مقاومت است.
مدیر عالی مؤسسه و مرکز تخصصی حوزوی جبل‌الصبر با اشاره به دیدگاه فقهای شیعه درباره دفاع از جامعه اسلامی گفت: در مباحث فقهی تصریح شده است که هنگامی که اصل اسلام و جامعه مسلمانان در معرض خطر قرار می‌گیرد، دفاع از آن نیازمند حضور امام یا اذن مستقیم امام نیست.
وی افزود: نمی‌توان گفت چون امام حضور ندارد یا دسترسی به امام وجود ندارد، مسلمانان وظیفه‌ای برای دفاع ندارند؛ بلکه معیار اصلی، وجود خطر و تهدید نسبت به بیضه اسلام و جامعه مسلمانان است.
حجت‌الاسلام والمسلمین طباطبایی اشکذری با اشاره به دیدگاه مرحوم طبرسی در مجمع‌البیان خاطرنشان کرد: در مباحث تفسیری نیز درباره شرایط دفاع از جامعه اسلامی بحث شده و هنگامی که خطر متوجه اصل اسلام و جامعه مسلمانان باشد، مسئله دفاع به‌عنوان یک وظیفه مورد توجه قرار گرفته است.
وی ادامه داد: این مسئله نشان می‌دهد که دفاع تنها زمانی مطرح نیست که دشمن مستقیماً به داخل سرزمین اسلامی وارد شده باشد، بلکه اگر شرایط به‌گونه‌ای باشد که خطر جدی متوجه اصل اسلام و جامعه مسلمانان شود، موضوع دفاع اهمیت پیدا می‌کند.
حجت‌الاسلام والمسلمین طباطبایی اشکذری با اشاره به مباحث فقهی درباره مسلمانانی که در کشورهای غیر اسلامی زندگی می‌کنند، گفت: اگر گروهی از مسلمانان در کشوری غیر اسلامی زندگی کنند و خطری متوجه آنان شود که در حکم خطر نسبت به بیضه اسلام باشد، موضوع دفاع از آنان نیز در چارچوب دفاع از جامعه اسلامی مورد توجه قرار می‌گیرد.
وی افزود: بنابراین مرز جغرافیایی به‌تنهایی معیار تعیین مسئولیت امت اسلامی نیست؛ بلکه باید میزان خطر و نسبت آن با اصل اسلام و جامعه مسلمانان مورد بررسی قرار گیرد.
مدیر عالی مؤسسه و مرکز تخصصی حوزوی جبل‌الصبر بیان کرد: در چنین شرایطی، دفاع از مسلمانان صرفاً دفاع از یک گروه محدود نیست، بلکه می‌تواند در چارچوب صیانت از جامعه اسلامی و اصل اسلام معنا پیدا کند.
دفاع برای حفظ اسلام و جامعه مسلمانان
وی با اشاره به روایات نقل‌شده از ائمه(ع) درباره دفاع از بیضه اسلام اظهار داشت: در روایات نیز بر دفاع از اصل اسلام تأکید شده است؛ زیرا اگر جامعه اسلامی و اصل اسلام در معرض نابودی قرار گیرد، زمینه برای از بین رفتن معارف اسلامی و نام پیامبر اکرم(ص) و اهل‌بیت(ع) فراهم خواهد شد.
حجت‌الاسلام والمسلمین طباطبایی اشکذری افزود: شیخ حر عاملی نیز در منابع روایی خود به این مسئله پرداخته و دفاع از بیضه اسلام را مورد توجه قرار داده است.
وی ادامه داد: شیخ طوسی در کتاب النهایه و دیگر فقها نیز در مباحث فقهی خود به شرایط وجوب دفاع پرداخته‌اند و مسئله اصلی در این مباحث، جلوگیری از خطری است که متوجه اصل اسلام و جامعه مسلمانان می‌شود.
مدیر عالی مؤسسه و مرکز تخصصی حوزوی جبل‌الصبر تأکید کرد: مقاومت اسلامی برای تصرف حقوق دیگران و توسعه‌طلبی نیست، بلکه برای حفظ عزت، استقلال، حقوق و امنیت جامعه اسلامی است.
وی گفت: بر همین اساس باید میان مقاومت و تجاوز تفاوت قائل شد؛ مقاومت زمانی معنا پیدا می‌کند که جامعه‌ای برای صیانت از خود و اصول و حقوقش در برابر تجاوز و تهدید ایستادگی کند.
حجت‌الاسلام والمسلمین طباطبایی اشکذری خاطرنشان کرد: این نگاه، مقاومت را از یک اقدام صرفاً نظامی فراتر می‌برد و آن را به یک اصل حاکم بر سبک زندگی و مناسبات فردی و اجتماعی تبدیل می‌کند.
وی تأکید کرد: اگر مقاومت را به‌عنوان روح حاکم بر بخش مهمی از فقه و معارف اسلامی بشناسیم، آنگاه مسئله اصلی این خواهد بود که چه کسی و با چه سازوکاری باید جامعه اسلامی را برای تشخیص تهدید، حفظ وحدت، تقویت اراده عمومی و ایستادگی در برابر دشمن هدایت کند؛ مسئله‌ای که به‌طور مستقیم با بحث ولایت فقیه و نسبت آن با راهبردهای مقاومت ارتباط پیدا می‌کند.
مدیر عالی مؤسسه و مرکز تخصصی حوزوی جبل‌الصبر اظهار داشت: اگر مقاومت جمعی را یک مسئله مهم در فقه و معارف اسلامی بدانیم، باید به این پرسش پاسخ دهیم که چه عاملی می‌تواند جامعه اسلامی را برای تحقق این مقاومت جمعی به وحدت، انسجام و حرکت مشترک برساند.
وی افزود: مقاومت جمعی صرفاً با وجود یک حکم فقهی محقق نمی‌شود؛ بلکه جامعه نیازمند تشخیص درست شرایط، شناخت نقشه دشمن، ایجاد وحدت، بسیج ظرفیت‌های اجتماعی و هدایت صحیح است.
ولایت فقیه؛ عامل سامان‌دهی مقاومت جمعی
حجت‌الاسلام والمسلمین طباطبایی اشکذری با بیان اینکه تحقق مقاومت جمعی نیازمند رهبری صالح و حکومت اسلامی است، تصریح کرد: هنگامی که حکومت اسلامی بر مبنای ولایت فقیه و با مدیریت صالح شکل می‌گیرد، می‌تواند ظرفیت‌های مختلف جامعه را در مسیر دفاع از اسلام و منافع جامعه اسلامی سامان دهد.
وی ادامه داد: جامعه اسلامی در برابر دشمن تنها با احساسات و انگیزه‌های فردی نمی‌تواند به نتیجه مطلوب برسد؛ بلکه باید یک مرکز تشخیص، هدایت و تصمیم‌گیری وجود داشته باشد تا شرایط را به‌درستی تحلیل کند، مصالح را بشناسد و راهبرد مناسب را به جامعه ارائه دهد.
مدیر عالی مؤسسه و مرکز تخصصی حوزوی جبل‌الصبر خاطرنشان کرد: ولی فقیه در این عرصه می‌تواند نقشه دشمن را برای مردم تبیین کند، خطرهای پنهان را به جامعه نشان دهد و با ایجاد بصیرت، زمینه شکل‌گیری اراده عمومی برای مقاومت را فراهم کند.
وی افزود: بنابراین نسبت ولایت فقیه با مقاومت را نباید صرفاً در مسئله دستور نظامی یا فرمان مستقیم خلاصه کرد؛ بلکه یکی از مهم‌ترین کارکردهای ولایت، ایجاد و تقویت قدرت نرم در جامعه اسلامی است.
حجت‌الاسلام والمسلمین طباطبایی اشکذری با اشاره به مفهوم قدرت نرم گفت: یکی از عناصر مهم قدرت نرم، اراده مردم و رضایت آنان برای حضور در یک مسیر مشترک است.
وی اظهار داشت: اگر مردم به این باور برسند که مقاومت، یک راهبرد عاقلانه و ضروری برای حفظ عزت و منافع جامعه اسلامی است، با اراده خود وارد میدان می‌شوند و همین اراده عمومی می‌تواند به قدرت سیاسی و اجتماعی تبدیل شود.
وی ادامه داد: ولایت فقیه در اینجا نقش مهمی در ایجاد این اراده عمومی دارد؛ زیرا می‌تواند با تبیین شرایط و تشریح مصالح، مردم را نسبت به ضرورت مقاومت آگاه کند.
مدیر عالی مؤسسه و مرکز تخصصی حوزوی جبل‌الصبر افزود: در چنین شرایطی، قدرت مقاومت تنها از تجهیزات و امکانات نظامی ناشی نمی‌شود، بلکه پشتوانه اصلی آن، اعتقاد، اراده، همراهی و رضایت مردم است.
وی با اشاره به استمرار ایستادگی مردم در شرایط دشوار گفت: اینکه مردم بتوانند برای مدت طولانی در برابر فشارها ایستادگی کنند، نشان‌دهنده وجود یک پشتوانه فکری و اعتقادی است و این همان ظرفیتی است که می‌توان آن را در چارچوب قدرت نرم مورد بررسی قرار داد.
حجت‌الاسلام والمسلمین طباطبایی اشکذری با اشاره به موضوع اذن ولی فقیه در مقاومت جمعی بیان کرد: همان‌گونه که در فقه دفاع از بیضه اسلام متوقف بر حضور مستقیم امام نیست، در دوران غیبت نیز نمی‌توان مسئله مقاومت را صرفاً به دریافت یک دستور مستقیم و موردی محدود کرد.
وی افزود: وقتی خطر متوجه جامعه اسلامی است، اصل دفاع و مقاومت موضوعیت پیدا می‌کند و مردم و جریان‌های مقاومت می‌توانند بر اساس تشخیص شرایط و وظیفه خود عمل کنند.
وی تأکید کرد: در عین حال، هدایت، رضایت و رهنمودهای ولی فقیه نقش مهمی در جهت‌دهی صحیح به این حرکت دارد و موجب می‌شود مقاومت از اقدامات پراکنده و بدون راهبرد فاصله بگیرد.
مدیر عالی مؤسسه و مرکز تخصصی حوزوی جبل‌الصبر ادامه داد: بنابراین ولایت فقیه به معنای آن نیست که همه اقدامات باید با یک دستور مستقیم و جزئی انجام شود؛ بلکه مهم‌تر از آن، ایجاد جهت، راهبرد، بصیرت و تشخیص درست در جبهه مقاومت است.
جمهوری اسلامی ایران؛ نقطه اتصال جریان‌های مقاومت
وی در ادامه با اشاره به شکل‌گیری جمهوری اسلامی ایران اظهار داشت: پس از تشکیل جمهوری اسلامی، ایران به یکی از نقاط مهم در شکل‌گیری و تقویت جریان‌های مقاومت در منطقه تبدیل شد.
حجت‌الاسلام والمسلمین طباطبایی اشکذری گفت: جریان مقاومت در فلسطین، حزب‌الله لبنان و انصارالله یمن، اگرچه از نظر مبانی مذهبی و اعتقادی یکسان نیستند، اما در مسئله مقابله با تجاوز و سلطه‌طلبی دشمن می‌توانند در یک جبهه مشترک قرار گیرند.
وی افزود: بخش مهمی از جریان‌های مقاومت فلسطین از اهل سنت هستند، حزب‌الله لبنان یک جریان شیعی است و انصارالله یمن نیز دارای مبانی زیدی است؛ اما اشتراک در مسئله مقاومت موجب شده است ظرفیت‌های متفاوت در یک مسیر مشترک قرار گیرند.
مدیر عالی مؤسسه و مرکز تخصصی حوزوی جبل‌الصبر تصریح کرد: این مسئله نشان می‌دهد که مقاومت صرفاً یک موضوع مذهبی و محدود به یک مذهب خاص نیست، بلکه می‌تواند بر اساس دفاع از سرزمین، عزت، استقلال و مقابله با تجاوز، میان گروه‌های مختلف اسلامی پیوند ایجاد کند.
وی با تشبیه جمهوری اسلامی به قلب در ساختار محور مقاومت بیان کرد: همان‌گونه که قلب خون را به اندام‌های مختلف بدن می‌رساند، جمهوری اسلامی نیز در شکل‌گیری و تقویت محور مقاومت، نقش ایجادکننده و پشتیبان داشته است.
حجت‌الاسلام والمسلمین طباطبایی اشکذری افزود: این به معنای آن نیست که جمهوری اسلامی به جای جریان‌های مقاومت در میدان عمل می‌کند؛ بلکه ایده، راهبرد، تجربه و حمایت در یک مرکز شکل می‌گیرد و جریان‌های مقاومت در میدان متناسب با شرایط خود اقدام می‌کنند.
وی ادامه داد: در این ساختار، هر جریان مقاومت متناسب با شرایط جغرافیایی، اجتماعی و سیاسی خود عمل می‌کند، اما در اصل مقابله با تجاوز و دفاع از حقوق خود اشتراک دارد.
مدیر عالی مؤسسه و مرکز تخصصی حوزوی جبل‌الصبر با اشاره به گستره نفوذ اندیشه ولایت فقیه در جریان مقاومت گفت: مسئله ولایت فقیه را نمی‌توان تنها در محدوده جامعه شیعی بررسی کرد؛ زیرا برخی جریان‌های مقاومت اهل سنت و زیدی نیز از ظرفیت‌های این اندیشه در حوزه راهبرد سیاسی و مقاومت استفاده کرده‌اند.
وی توضیح داد: در اینجا باید میان پذیرش ولایت فقیه به‌عنوان یک مبنای اعتقادی و پذیرش آن به‌عنوان یک نظریه و الگوی سیاسی و راهبردی تفاوت قائل شد.
حجت‌الاسلام والمسلمین طباطبایی اشکذری افزود: ممکن است فردی از نظر مذهبی شیعه نباشد، اما از نظر سیاسی و راهبردی، نقش ولایت فقیه در هدایت یک جامعه و ایجاد وحدت در برابر دشمن را بپذیرد و از آن بهره بگیرد.
وی ادامه داد: بر همین اساس، می‌توان سه سطح را درباره ارتباط جریان‌های مختلف با ولایت در نظر گرفت؛ یک سطح، کسانی هستند که ولایت فقیه را به‌عنوان استمرار ولایت پیامبر اکرم(ص) و ائمه(ع) می‌پذیرند؛ سطح دوم، کسانی هستند که با محبت اهل‌بیت(ع) به این جریان نزدیک می‌شوند و سطح سوم، کسانی هستند که بیش از هر چیز، ظرفیت فکری و راهبردی ولایت فقیه را مورد توجه قرار می‌دهند.
حجت‌الاسلام والمسلمین طباطبایی اشکذری با اشاره به تجربه حزب‌الله لبنان اظهار داشت: در اندیشه و عمل شهید سیدحسن نصرالله، ولایت فقیه جایگاه ویژه‌ای داشت و وی بارها بر نقش این اصل در ساختار فکری و سیاسی حزب‌الله تأکید کرده بود.
وی افزود: به گفته طباطبایی اشکذری، ولایت فقیه در حزب‌الله یک مسئله قابل مناقشه نبود، بلکه در ساختار فکری و تشکیلاتی این جریان جایگاه مشخصی داشت.
مدیر عالی مؤسسه و مرکز تخصصی حوزوی جبل‌الصبر ادامه داد: یکی از نکات مهم در تجربه حزب‌الله این بود که شهید سیدحسن نصرالله میان استقلال عمل در میدان و تبعیت راهبردی از ولایت فقیه تعارضی نمی‌دید.
وی گفت: جریان مقاومت می‌تواند در میدان، متناسب با شرایط و اقتضائات خود تصمیم بگیرد و اقدام کند، اما در مسائل کلان، راهبردی و تشخیص مصلحت، ارتباط خود را با ولایت حفظ کند.
حجت‌الاسلام والمسلمین طباطبایی اشکذری در ادامه به خاطره‌ای درباره شهید سیدحسن نصرالله اشاره کرد و گفت: در یکی از حوادثی که در منطقه رخ داده بود، مجموعه حزب‌الله در ابتدا یک تحول سیاسی را به نفع اسلام ارزیابی کرده بود، اما امام شهید نسبت به آن نگاه دیگری داشت و آن را موجب نگرانی می‌دانست.
وی افزود: بر اساس این خاطره، شهید سیدحسن نصرالله پس از روشن شدن تشخیص ولی فقیه، برداشت قبلی خود را اصلاح کرد و پذیرفت که در تحلیل اولیه دچار اشتباه شده است.
وی تصریح کرد: اهمیت این موضوع در آن است که رهبر یک جریان مقاومت، در عین برخورداری از تجربه و شناخت دقیق میدان، تشخیص خود را در برابر تشخیص ولی فقیه مطلق و تغییرناپذیر نمی‌دانست و آمادگی اصلاح تصمیم و تحلیل خود را داشت.
مدیر عالی مؤسسه و مرکز تخصصی حوزوی جبل‌الصبر بیان کرد: شهید سیدحسن نصرالله بر این باور بود که حزب‌الله برای انجام وظیفه خود لزوماً منتظر دریافت دستور مستقیم و جزئی نمی‌ماند، اما تلاش می‌کند اقداماتش در مسیر رضایت ولی فقیه و راهبرد کلان جبهه مقاومت باشد.
وی افزود: همین مسئله باعث می‌شد میان استقلال عملیاتی و تبعیت راهبردی جمع شود؛ یعنی نیروهای مقاومت در میدان، ابتکار عمل داشته باشند، اما جهت کلی حرکت خود را از یک مرکز فکری و راهبردی دریافت کنند.
حجت‌الاسلام والمسلمین طباطبایی اشکذری خاطرنشان کرد: بر این اساس، تجربه حزب‌الله را می‌توان نمونه‌ای از پیوند میان ولایت فقیه، قدرت نرم، سازمان‌یافتگی و مقاومت میدانی دانست.
وی تأکید کرد: آنچه موجب می‌شود مقاومت از یک حرکت مقطعی و واکنشی به یک جریان پایدار تبدیل شود، برخورداری از مبنای فکری، رهبری، سازمان، بصیرت و راهبرد است و در اندیشه و عمل شهید سیدحسن نصرالله، پیوند این عناصر با ولایت فقیه جایگاه مهمی داشت.
در ادامه نشست علمی تخصصی نسبت ولایت فقیه و راهبردهای مقاومت در اندیشه و عمل سید حسن نصرالله، یکی از حاضران درباره چرایی نداشتن راهبرد تهاجمی در جریان مقاومت پرسشی مطرح کرد و با تشبیه میدان مقاومت به مسابقه فوتبال پرسید: اگر یک تیم فوتبال همواره فقط در موضع دفاع قرار داشته باشد و به سمت دروازه حریف حرکت نکند، احتمال شکست آن وجود دارد؛ بنابراین چرا جریان مقاومت نباید از ابتدا راهبرد تهاجمی داشته باشد و منتظر حمله دشمن بماند؟
حجت‌الاسلام والمسلمین طباطبایی اشکذری، در پاسخ به این پرسش اظهار داشت: این مقایسه میان مقاومت اسلامی و فوتبال دقیق نیست؛ زیرا در فوتبال هدف هر دو تیم، رسیدن به دروازه طرف مقابل است، اما در مقاومت اسلامی، هدف تصرف سرزمین و حقوق دیگران نیست.
هدف مقاومت؛ حفظ مرزها و حقوق جامعه اسلامی
وی افزود: مقاومت اسلامی برای آن شکل گرفته است که انسان و جامعه اسلامی بتوانند از حقوق، عزت، امنیت و سرزمین خود دفاع کنند و قرار نیست مرزهای دیگران را از بین ببرند یا حقوق دیگران را تصاحب کنند.
حجت‌الاسلام والمسلمین طباطبایی اشکذری ادامه داد: در منطق اسلام، حتی در شرایط درگیری نیز حقوق دیگران نباید نادیده گرفته شود و اصل بر این است که انسان از حق خود دفاع کند، نه اینکه به بهانه مقاومت، حقوق دیگران را مورد تعرض قرار دهد.
وی برای تبیین این موضوع به روایتی درباره وصیت یکی از زرتشتیان در خراسان اشاره کرد و گفت: فردی از پیروان آیین زرتشت وصیت کرده بود که اموالی برای نیازمندان هم‌کیش خود اختصاص داده شود، اما هنگامی که این مال در اختیار مسئول مربوط قرار گرفت، آن را به فقیران مسلمان دادند. در این ماجرا، امام رضا(ع) بر رعایت حق همان گروه و اجرای وصیت تأکید کردند.
مدیر عالی مؤسسه و مرکز تخصصی حوزوی جبل‌الصبر بیان کرد: این روایت نشان می‌دهد که در نگاه اسلامی، حتی در شرایطی که انسان با پیروان ادیان دیگر زندگی می‌کند، رعایت حقوق آنان اصل است و مقاومت اسلامی نباید به معنای نادیده گرفتن حقوق دیگران تفسیر شود.
وی در پاسخ به پرسش مطرح‌شده درباره اینکه چرا مقاومت باید منتظر حمله دشمن بماند، گفت: میان تهاجم و پیشگیری باید تفاوت قائل شد.
حجت‌الاسلام والمسلمین طباطبایی اشکذری افزود: اگر دشمن در حال طراحی و آماده‌سازی یک حمله واقعی و نزدیک باشد و شواهد نشان دهد که تهدید به‌زودی متوجه جامعه اسلامی خواهد شد، جلوگیری از تحقق آن تهدید می‌تواند در چارچوب دفاع و پیشگیری قابل بررسی باشد.
وی ادامه داد: نمی‌توان گفت جامعه اسلامی باید صبر کند تا دشمن حتماً وارد خاک کشور شود و پس از آن اقدام کند؛ اگر خطر قطعی و جدی باشد، عقل و منطق دفاع اقتضا می‌کند که تهدید پیش از رسیدن به مرزها مهار شود.
مدیر عالی مؤسسه و مرکز تخصصی حوزوی جبل‌الصبر در توضیح این موضوع به اقداماتی که علیه پایگاه‌های گروه‌های تروریستی در منطقه انجام شده اشاره کرد و گفت: اگر گروهی در نقطه‌ای از منطقه در حال آماده‌سازی برای حمله به مرزهای ایران باشد، مقابله با آن در همان منطقه می‌تواند جنبه پیشگیرانه داشته باشد.
وی تأکید کرد: این اقدام با تهاجم تفاوت دارد؛ زیرا در تهاجم، هدف تصرف و تجاوز است، اما در پیشگیری، هدف جلوگیری از تحقق یک تهدید واقعی و نزدیک است.
حجت‌الاسلام والمسلمین طباطبایی اشکذری با اشاره به تحولات سوریه نیز اظهار داشت: در مواردی که تهدید علیه ایران و جامعه اسلامی در حال شکل‌گیری بود، مقابله با آن تهدید در خارج از مرزها با این هدف انجام می‌شد که خطر به داخل کشور منتقل نشود.
وی افزود: اگر خطری وجود نداشته باشد، صرف حضور در یک منطقه دیگر نمی‌تواند به‌عنوان دلیل کافی برای اقدام نظامی تلقی شود؛ بنابراین اصل، تشخیص دقیق تهدید و نسبت آن با امنیت جامعه اسلامی است.
وی خاطرنشان کرد: مقاومت اسلامی باید بر اساس تشخیص، عقلانیت و ضرورت عمل کند و نباید مفهوم مقاومت را به معنای حضور دائمی در جنگ یا اقدام نظامی در هر نقطه‌ای دانست.
رمز موفقیت حزب‌الله؛ تبعیت راهبردی از ولایت فقیه
مدیر عالی مؤسسه و مرکز تخصصی حوزوی جبل‌الصبر در ادامه درباره رمز موفقیت حزب‌الله لبنان اظهار داشت: یکی از مهم‌ترین عوامل موفقیت حزب‌الله، پایبندی این جریان به اجرای رهنمودهای ولایت فقیه و هماهنگی راهبردی با ولی فقیه بوده است.
وی افزود: بر اساس آنچه از شهید سیدحسن نصرالله نقل شده است، اعضای حزب‌الله حتی اگر برداشت اولیه خود را درست بدانند، در برابر تشخیص ولی فقیه خود را ملزم به بازنگری می‌دانستند.
حجت‌الاسلام والمسلمین طباطبایی اشکذری ادامه داد: این مسئله به معنای تعطیل شدن عقل و اندیشه نیست، بلکه به معنای پذیرفتن یک مرکز راهبردی برای تشخیص مصالح کلان است؛ یعنی نیروهای مقاومت در میدان تحلیل و تصمیم‌گیری دارند، اما در نهایت باید حرکت خود را با راهبرد کلان ولایت هماهنگ کنند.
وی تصریح کرد: حزب‌الله بر اساس همین نگاه توانست در ابعاد اعتقادی، فرهنگی، سازمانی و نظامی خود را تقویت کند و یک ساختار منسجم برای مقاومت ایجاد کند.
مدیر عالی مؤسسه و مرکز تخصصی حوزوی جبل‌الصبر در پاسخ به پرسشی درباره امکان اجرای همان الگو در ایران گفت: میان ساختار حزب‌الله و ساختار جمهوری اسلامی تفاوت‌های جدی وجود دارد.
وی توضیح داد: حزب‌الله یک مجموعه سازمان‌یافته و مشخص است که اعضای آن در یک چارچوب اعتقادی و تشکیلاتی خاص فعالیت می‌کنند، اما جمهوری اسلامی یک کشور بزرگ با جمعیت گسترده، دیدگاه‌های متنوع، ساختارهای مختلف اجتماعی و سیاسی و سازوکارهای مردم‌سالارانه است.
حجت‌الاسلام والمسلمین طباطبایی اشکذری افزود: در جمهوری اسلامی، مردم با دیدگاه‌های مختلف حضور دارند و آزادی بیان و تفاوت در نگرش‌ها وجود دارد؛ بنابراین نمی‌توان ساختار یک جریان مقاومت مانند حزب‌الله را عیناً با ساختار یک کشور مقایسه کرد.
وی خاطرنشان کرد: تفاوت این دو ساختار به معنای ضعف یا ناکارآمدی یکی از آنها نیست، بلکه هر کدام متناسب با مأموریت، جغرافیا و ساختار اجتماعی خود عمل می‌کنند.
وی در ادامه با بازگشت به مباحث فقهی مطرح‌شده در ابتدای نشست گفت: اگر ملتی مسلمان مورد حمله قرار گیرد و خطری جدی جامعه اسلامی را تهدید کند، مسئله دفاع دوباره در چارچوب همان مباحث فقهی مطرح می‌شود.
حجت‌الاسلام والمسلمین طباطبایی اشکذری افزود: در مباحث فقهی امام خمینی(ره) درباره دفاع، مسائل متعددی مطرح شده که نشان می‌دهد دفاع از اسلام و جامعه اسلامی تنها به دفاع فرد از جان و مال خود محدود نیست، بلکه دفاع از کلیت جامعه اسلامی نیز موضوعیت دارد.
وی ادامه داد: اگر دشمن به سرزمین یا جامعه‌ای اسلامی حمله کند و اصل امنیت، عزت و موجودیت مسلمانان را تهدید کند، مسلمانان نمی‌توانند نسبت به این تهدید بی‌تفاوت باشند.
مدیر عالی مؤسسه و مرکز تخصصی حوزوی جبل‌الصبر تأکید کرد: البته تشخیص اینکه چه زمانی تهدید به مرحله‌ای رسیده که دفاع ضرورت پیدا کند، مسئله‌ای مهم است و نمی‌توان بدون تشخیص دقیق شرایط، هرگونه اقدام را به نام مقاومت توجیه کرد.
وی بیان کرد: آنچه از مجموعه مباحث فقهی و تجربه جریان مقاومت به دست می‌آید این است که مقاومت اسلامی باید بر سه اصل استوار باشد؛ حفظ عزت و حقوق جامعه اسلامی، تشخیص دقیق تهدید و برخورداری از راهبرد و رهبری صحیح.
حجت‌الاسلام والمسلمین طباطبایی اشکذری افزود: مقاومت اگر از عقلانیت و تشخیص صحیح جدا شود، ممکن است از مسیر اصلی خود خارج شود و به اقداماتی منجر شود که با اهداف اسلامی سازگار نباشد.
وی خاطرنشان کرد: از سوی دیگر، اگر جامعه اسلامی تهدید را به‌درستی تشخیص دهد اما اراده و انسجام لازم برای مقابله با آن را نداشته باشد، ظرفیت‌های موجود نیز نمی‌تواند به نتیجه مطلوب برسد.
مدیر عالی مؤسسه و مرکز تخصصی حوزوی جبل‌الصبر اظهار داشت: آنچه در این نشست مورد بررسی قرار گرفت، نشان می‌دهد که مقاومت در اندیشه اسلامی از یک اقدام نظامی فراتر است و ریشه‌های آن را باید در فقه، اعتقادات، حفظ عزت انسان و صیانت از جامعه اسلامی جست‌وجو کرد.
وی افزود: در این چارچوب، ولایت فقیه نیز صرفاً یک ساختار سیاسی نیست، بلکه می‌تواند در ایجاد وحدت، تشخیص مصالح، تقویت اراده عمومی، تبیین نقشه دشمن و هدایت راهبردی جامعه اسلامی نقش‌آفرین باشد.
حجت‌الاسلام والمسلمین طباطبایی اشکذری ادامه داد: تجربه حزب‌الله لبنان و شهید سیدحسن نصرالله نیز از این منظر قابل بررسی است؛ یعنی مقاومتی که در میدان عمل استقلال و ابتکار دارد، اما در مسائل کلان خود را از هدایت و راهبرد ولایت جدا نمی‌کند.
وی در پایان تأکید کرد: مقاومت اسلامی نه به معنای جنگ‌طلبی است و نه به معنای توسعه‌طلبی؛ بلکه راهبردی برای حفظ عزت، حقوق و امنیت جامعه اسلامی در برابر تهدید و تجاوز است و زمانی می‌تواند موفق باشد که بر مبنای فقه، عقلانیت، تشخیص درست، وحدت و رهبری صالح حرکت کند.
انتهای پیام/
نظر شما